واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
552
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
بسط يافت « 1 » . حاجب اياچ عليه بغراخان اعزام گشت ولى دچار شكست سخت گشته اسير شد . فقط فائق قادر بود دولت را نجات دهد . وى مورد عفو قرار گرفت و با احترامات مقدم او را در بخارا پذيره گشتند و براى دفع دشمنان به سمرقند گسيل گشت . فائق در خرجنگ ( رجوع شود به ماقبل حدود ص 530 ) شكست خورد و ضمنا بايد گفته شود كه اين شكست را نتيجهء خيانت آن سردار دانستند و اين حدس بىاساس نبوده . نوح مىبايست به ناچار پايتخت خويش را ترك گويد و در ربيع الاول 382 هجرى ( مه 992 ميلادى ) « 2 » بغراخان وارد بخارا شد . فائق به پيشواز امير فاتح رفت و اظهار اطاعت كرد و به حكومت ترمذ و بلخ منصوب شد . اگر گفتهء بيهقى را باور كنيم ، بغراخان برغم انحطاط دودمان سامانيان طعمهء فراوانى در خزانهء بخارا بدست آورد . خان در كاخ معروف جوى موليان ( رجوع شود به ص 260 - 259 ) منزل گزيد . در اين گيرودار نوح در آمل لشكرى گرد آورد و عبد اللّه بن محمد بن عزير « 3 » را از خراسان احضار كرده سمت وزارتش داد . ابو على كماكان از رساندن يارى
--> ( 1 ) - « تاريخ بيهق » ، نسخهء خطى موزهء بريتانيا ، ورق 75 . ( 2 ) - همين تاريخ ( ربيع الاول 382 هجرى ) در تأليفهاى دو مورخ ديگر قرن پنجم هجرى ( 11 ميلادى ) - يعنى گرديزى ( « متون » ، ص 12 ) و بيهقى ( چاپ مورلى ، 234 ؛ ( چاپ غنى - فياض ، 199 ) ) ديده مىشود و بالنتيجه بايد گفتهء ابن الاثير را ( چاپ تورنبرگ ، I X ، 68 - 67 ) دربارهء دو لشكركشى بغراخان ( در سالهاى 382 و 383 هجرى ) مردود دانست . در تأليف عتبى تاريخ ذكر نشده . ( 3 ) - در تأليف گرديزى اشتباها « عبد العزيز » نوشته شده . عتبى ( عتبى - منينى I ، 170 ؛ و دساسى ) « 383 ، mineddoula ؟ De Sacy « Histoire de Ye ) ابو على - بلعمى را كه در آن زمان گمان نمىرود زنده بوده ، نام مىبرد ؛ رجوع شود به صفحهء 50 حاشيه 3 .